Czym jest filozofia przyrody?
Filozofia przyrody (łac. philosophia naturalis, cosmologia) była pierwszym obszarem rozważań filozoficznych w starożytnej Grecji. Z czasem, tematyka filozoficznoprzyrodnicza stała się tylko jednym, choć bardzo istotnym, z działów filozofii. Filozofia przyrody jest również prekursorką nowożytnej nauki, która się z niej wyodrębniła i uniezależniła.
Początkowo filozofia przyrody zajmowała się wszystkimi zagadnieniami współczesnej nauki, rozpatrywanymi jednak najczęściej metodami filozoficznymi. Filozofia, rozumiana jako umiłowanie mądrości, wiązała się z dążeniem do zrozumienia funkcjonowania wszechświata. Miała ona wtedy jednak charakter spekulatywny i brakowało w niej rozwiniętej metodologii badań i rygoryzmu obserwacji. Stopniowo jednak empiryczne badanie rzeczywistości materialnej wyodrębniało się z głównego nurtu badań filozoficznych. W XVII w. nastąpiło rozdzielenie filozofii i nauki. Jeszcze do XIX wieku wielu naukowców było jednocześnie filozofami.
Współczesna filozofia przyrody
zajmuje się rozważaniami nad rzeczywistością materialną, opierając się o dorobek nauk empirycznych, uwzględniając ich metodologię i historię nauki. Podejmuje również problemy pomijane przez nauki empiryczne lub też zajmuje holistyczne stanowisko wobec człowieka i natury.
Od filozofii przyrody należy też odróżnić filozofię nauki, która za swój przedmiot bierze samą naukę, a nie przyrodę. Filozoficzna refleksja nad nauką obejmuje jej krytykę i analizę jej metod badawczych, a także badanie języka nauki.
Zagadnienia występujące we współczesnej filozofii przyrody:
- problem elementarnych składników materii;
- natura czasu;
- natura przestrzeni;
- problemy nieskończoności czasu i przestrzeni;
- problemy prawidłowości zachodzących w przyrodzie, przyczynowości, determinizmu i indeterminizmu;
- istota życia, jego geneza i ewolucja;
- problem świadomości;
- problem matematyczności przyrody;
- podstawowe założenia filozoficzne nauk empirycznych;
- filozoficzne interpretacje teorii naukowych.
Książki, czasopisma, artykuły, blogi
Warsztaty, wykłady, seminaria
Ostatnie aktualności
Zmarł Profesor Antoni B. Stępień
28 I 2026 r., w dzień liturgicznego wspomnienia św. Tomasza z Akwinu, zmarł Profesor Antoni Bazyli Stępień. Przeżył niespełna 95 lat. Od początków swych studiów, które rozpoczął w 1950 r., związał się z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim. Należał do pierwszego pokolenia uczniów Lubelskiej Szkoły Filozoficznej, a potem stał się jednym z jej filarów. W swej filozofii łączył tomizm egzystencjalny Szkoły z fenomenologią Romana Ingardena oraz z tradycją […]
Teologia i Wszechświat – Michał Heller
Czy wiara ma coś wspólnego z naukami przyrodniczymi? Ks. Michał Heller pokazuje, że tak. Łączy je idea racjonalności, która jest kluczem do zrozumienia Wszechświata, przenikniętego stwórczą obecnością Boga i zarazem poddającego się badaniu przez nauki empiryczne. Wydanie to stanowi zbiór trzech książek autora o racjonalności: Nowa fizyka i nowa teologia; Moralność myślenia oraz Czy fizyka jest nauką humanistyczną?. To obowiązkowa lektura dla wszystkich, którzy chcą się dowiedzieć, dlaczego nauka i wiara […]
Aksjologia nauki: między poznaniem a odpowiedzialnością. Zapis video
Zapraszamy Państwa do wysłuchania wykładów wygłoszonych podczas konferencji „Aksjologia nauki: między poznaniem a odpowiedzialnością”, która odbyła się 15 stycznia 2026 roku w pierwszą rocznicę śmierci śp. ks. prof. Zygmunta Hajduka. Tytuł konferencji – „między poznaniem a odpowiedzialnością” – oddaje centralne napięcie obecne zarówno w filozofii nauki, jak i w dorobku ks. prof. Hajduka. W dobie dynamicznego rozwoju nauk szczegółowych, technologii i zastosowań wiedzy pytania o aksjologiczne podstawy badań naukowych, o granice […]